JA slide show
 

Multimedia

Films
Songs
Gallery



Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 70 gości 
JAK W SPOSÓB NIEKONWENCJONALNY WZBOGACIĆ KONWENCJONALNĄ LEKCJĘ JĘZYKA ANGIELSKIEGO PDF Drukuj Email


(czyli kilka doświadczeń nauczyciela liceum ogólnokształcącego)

Wstęp

Szkoła, lekcje, dzwonki, przerwy... Sztampa, nuda i konwencje. Tak jednak być nie musi. Język obcy to nie tylko reguły gramatyczne, nauka słownictwa na pamięć i odpytywanie czy testy. Przez ostatnich dwadzieścia lat nawet podręczniki do nauki języków przeszły swoistą metamorfozę. Od poczciwego czarno-białego We Learn English (Anna Zawadzka, WSiP Warszawa 1980) przeszliśmy w krótkim czasie przez The New Cambridge English Course (M. Swan, C. Walter, CUP 1990), pierwszego kolorowego podręcznika do pięknych, wzbogaconych o kasety audio, płyty CD, CD-ROMy, kasety video i wiele innych komponentów nowoczesnych kursów języka angielskiego, które wciąż są unowocześniane, wzbogacane i łatwo dostępne zarówno dla uczących się jak i nauczycieli. Tego typu podręczniki stały się już niejako standardem, młodzież jest coraz bardziej wymagająca (ale też coraz lepiej przygotowana, oczytana i z bogatym doświadczeniem w zakresie nauki języka z kursami zagranicznymi włącznie), zatem przed nauczycielem stoi dość trudne zadanie: jak urozmaicić uczniom (i sobie samemu!) nudny proces dydaktyczny.

Muzyka

Nie ma chyba nastolatka, który nie słuchałby muzyki. Jeśli zapytać młodzieży, czego słuchają – nie będzie takiego rodzaju muzyki, którego nie wymieniliby (no, może nie przyznają się do disco-polo). Ponieważ większość utworów muzycznych tworzona jest w języku angielskim, nauczyciel tego języka ma tutaj niewyczerpane źródło materiałów. Piosenki angielskie mogą stanowić podstawę całej lekcji, lub też uzupełniać ją w drobnych fragmentach.

Ian Bowman podzielił ćwiczenia wykorzystujące piosenkę na lekcjach angielskiego na cztery grupy: poprzedzające słuchanie bez patrzenia w tekst (Pre-listening: without the whole text ), poprzedzające słuchanie z patrzeniem w tekst (Pre-listening: with the whole text ), słuchanie (Listening) i ćwiczenia wykonywane po wysłuchaniu piosenki (Post-listening).

Przykładowe ćwiczenia poprzedzające słuchanie bez patrzenia w tekst, to na przykład: praca z artykułem na temat wykonawcy utworu, „burza mózgów” w oparciu o tytuł lub pierwszą linijkę tekstu piosenki, czy domyślanie się tematu utworu na podstawie obrazków.

Ciekawe ćwiczenia poprzedzające słuchanie z patrzeniem w tekst to na przykład Wordsruntogether, gdzie uczniowie dostają tekst z wszystkimi wyrazami połączonymi w jeden długi ciąg, który trzeba „porozrywać”, Jumbled Lyrics czyli tekst piosenki podzielony na wersy, które trzeba ułożyć w prawidłowej kolejności czy uzupełnianie luk w tekście.

Słuchanie może być połączone z metodą TPR (Total Physical Response), gdzie uczniowie będą pokazywać wybrane słowa, czy fragmenty piosenki w odpowiednich momentach, poprawianiem błędów w tekście lub też wyborem właściwego słowa z dwóch podanych w nawiasie.

Po wysłuchaniu piosenki ćwiczenia mogą obejmować na przykład opowiedzenie historii, którą opowiada piosenka, napisanie listu czy wypracowania na wiodący w utworze temat, a nawet debatę/ dyskusję klasową o poruszanym w piosence problemie.

Warto czasem zacząć szary listopadowy poniedziałek od muzyki – by zrelaksować i zmotywować uczniów do dalszej pracy. Muzyka otwiera właściwą półkulę mózgową i będąc bodźcem zewnętrznym pomaga wchłonąć większą ilość wiedzy.

Ponadto często na lekcjach polecamy uczniom rozwiązać jakieś ćwiczenia, indywidualnie uzupełnić luki w tekście (blank filling), napisać akapit w celach ćwiczeniowych (paragraph writing) i zrobić wiele innych tego typu prac. Przeważnie ćwiczeniom tym często towarzyszy martwa cisza lub jedynie szelest przerzucanych kartek papieru. Można te chwile wypełnić np. muzyką relaksacyjną lub taką, która koi nerwy uczniów (i nauczyciela). Jeśli powiemy uczniom, żeby przynieśli płyty ze swoją ulubioną muzyką, będą niewątpliwie zadowoleni, a my poznamy ich gusty muzyczne, często odkrywając pasje, o których nie mielibyśmy pojęcia.

Film

Film to kolejne niewyczerpane źródło nowych pomysłów dydaktycznych i atrakcji. Ćwiczenia, w których uczniowie skupiają się na słowie wyłącznie mówionym, są naturalne w takim stopniu jak naturalna jest rozmowa przez telefon – gdzie nie widzimy rozmówcy. Jednak prawdziwa komunikacja to dopiero ta, która łączy słowo mówione z językiem ciała (body language). Wiele podręczników wyposażonych jest już w taki komponent jak kaseta video (jednymi z pierwszych na naszym rynku były np.Out of the Blue, The Winning Team czy Face the Music – serie krótkich filmików, które towarzyszą podręcznikom z serii Blueprint, Longman, 1990. Podręczniki ustąpiły już miejsca następnym, jednak filmy są nadal żywe i aktualne). Taka kaseta przeważnie zawiera jakąś historię, która jest kontynuowana w kilku lub kilkunastu odcinkach. Od czasu do czasu zatem nauczyciel może przynieść taką kasetę na lekcję, by język angielski był nie tylko „słyszany”.

Brian Abbs i Ingrid Freebairn dzielą ćwiczenia z wykorzystaniem filmu video na trzy grupy – podobnie, jak w przypadku wykorzystania tekstów mówionych, czy śpiewanych: 1. ćwiczenia przed oglądaniem (before viewing), 2. ćwiczenia podczas oglądania (while viewing) i 3. ćwiczenia po obejrzeniu filmu (after viewing). Każdy nauczyciel oczywiście najlepiej wie, czego oczekują jego uczniowie od oglądanego filmu, jednak w przypadku kaset video towarzyszących podręcznikom szczególnie warto zwrócić uwagę na opowiedzenie (przypomnienie) historyjki oglądanej poprzednio, by móc lepiej zrozumieć następny jej fragment (1), obejrzenie krótkiego filmiku lub jego części bez warstwy dźwiękowej i równoczesne zgadywanie, o czym mówią oglądane osoby (2), oraz na wykorzystanie dialogów z filmu do zbudowania swoich własnych konwersacji w parach po obejrzeniu filmu (3).

Magnetowid wyposażony jest w kilka prostych funkcji, które mogą być niezwykle pomocne podczas uważnego śledzenia akcji filmu. Wspomnijmy tylko jedną z nich: „stopklatka” (freeze-frame). Funkcja ta umożliwia podkreślenie pewnych scen istotnych ze względu na jakieś charakterystyczne gesty, intonację, sposób wyrazu czy po prostu po to, by uczniowie mogli odgadnąć, co będzie dalej. Możliwości wykorzystania filmu na lekcjach języka są niewyczerpane.

Jednak kasety video towarzyszące podręcznikom to tylko jedna z wielu możliwości. Ich niedoskonałością jest fakt, iż zostały nagrane wyłącznie w celu wykorzystania podczas lekcji – brakuje tu często naturalności i dobrego aktorstwa, a język dostosowany jest do potrzeb poziomu podręcznika (jest to oczywiście korzyść dla uczniów początkujących i słabo zaawansowanych). Ogromne możliwości dają jednak nagrania zaczerpnięte bezpośrednio z telewizji (wiele osób w Polsce, dzięki telewizji kablowej i satelitarnej ma już dostęp do brytyjskich i amerykańskich stacji telewizyjnych, takich jak choćby BBC Prime, CNN News, Travel Channel, czy europejskich w języku angielskim: EuroSport, EuroNews. Krótki fragment zaczerpnięty bezpośrednio z życia kraju anglojęzycznego czy Europy jest np. wspaniałym uzupełnieniem wprowadzonego na początku lekcji słownictwa. Najlepszym materiałem są jednakże programy zaczerpnięte z lokalnych brytyjskich kanałów telewizyjnych; pokazują zwykłe codzienne życie w tym kraju i najlepiej przybliżają kulturę i zwyczaje jego mieszkańców, aczkolwiek ich zdobycie nie jest łatwe.

Nowe technologie niosą ze sobą nowe, coraz szersze możliwości. Filmy można oglądać na lekcji, ale można je też samemu tworzyć. Wystarczy przynieść do szkoły kamerę (niektóre szkoły mają ją na wyposażeniu) i stworzyć uczniowskie filmiki na takie zwykłe tematy, jak choćby W sklepie (np. wykorzystując do tego sklepik szkolny). Oglądając i słuchając siebie, uczniowie nabierają pewności w operowaniu obcym językiem i, co najważniejsze, mogą sami zauważyć i krytycznie ocenić swoje błędy czy też spostrzec, na co należy położyć nacisk w dalszej nauce wymowy i intonacji.

Najbardziej popularna forma wykorzystania filmu w szkole to oczywiście wyjście na seans filmowy czy obejrzenie całego filmu w oryginalnej wersji językowej na video czy DVD. W naszym rejonie (w pobliskich Katowicach) znajduje się DKF Gugalander , który jest jedynym dyskusyjnym klubem filmowym w Katowicach i jednym z niewielu na Śląsku. Klub powstał na jesieni 1996 roku z inicjatywy grupki studentów kulturoznawstwa i organizuje tematyczne przeglądy filmowe m.in. Cały Ten Jazz (poświęcony związkom kina i muzyki jazzowej), Przegląd Filmów Szekspirowskich (w ramach British Fusion Festival in Silesia). Na pewno wśród swoich uczniów znajdą się chętni do wzięcia udziału w tego typu wydarzeniach (jeśli jeszcze nauczyciel potrafi „zarazić” ich swym entuzjazmem, nawet popołudniowe godziny nie powinny być przeszkodą), by potem móc swymi wrażeniami dzielić się na lekcjach języka angielskiego lub też w ramach działającego w szkole koła tego języka. Oprócz projekcji klubowych Gugalander organizuje w ramach Akademii Filmowej projekcje dydaktyczne dla uczniów szkół podstawowych i średnich oraz projekcje z zakresu historii kina powszechnego. Oferuje zajęcia dla wszystkich klas szkoły podstawowej, gimnazjum i szkół średnich. Proponowany program zajęć oparty jest na zagadnieniach podanych przez MEN i zawartych w podstawach programowych nauczania. Spotkania składają się z projekcji i wykładu dostosowanego do wieku uczestników. W innych miastach z pewnością znajdują się podobne instytucje – trzeba je po prostu odnaleźć.

Komputer i internet



Komputer jest taką inteligentną maszyną, której jedni się boją, inni podchodzą do niej z rezerwą, a jeszcze inni uważają jego zastosowanie za konieczność życiową. Niewątpliwie znajomość komputera, internetu i ich zastosowania w nauczaniu języka obcego należy zgłębić, gdyż może nie przyjdzie taki czas, żeby komputery wyparły nauczycieli ze szkół, „ale nauczyciele znający się na technologii informacyjnej wyprą tych, którzy się na tej technologii nie znają” . Poza tym wszyscy uczniowie uczą się wykorzystania komputera i internetu od najmłodszych lat, nauczyciel musi z tych zasobów korzystać, aby nie pozostać w tyle za swoimi podopiecznymi i aby ich rozumieć.

Naturalnie sposobów wykorzystania technologii informacyjnej w nauczaniu języka angielskiego (CALL – Computer Assisted Language Learning) jest mnóstwo. Nie sposób wszystkich wymienić tym bardziej, że wciąż ich przybywa i chyba przybywać nigdy nie przestanie, bo to niezwykle dynamiczna dziedzina nauki.

Bardzo przystępnym sposobem wykorzystania komputera na lekcji są np. prezentacje multimedialne, wykonane w programie Microsoft PowerPoint®. Wiele takich prezentacji, wykonanych przez nauczycieli dla nauczycieli znajduje się do pobrania na stronie http://www.kana.gliwice.pl/siemens-dydaktyka/index.php?id=12 instytucji KANA, która przy współpracy z firmą SIEMENS prowadzi bezpłatne kursy doskonalące nauczycieli w zastosowaniu technologii informacyjnej na swoich lekcjach. Kursy te odbywają się w Gliwicach. Każdy nauczyciel może sobie oczywiście sam wykonać prezentację odnoszącą się do zaplanowanej lekcji.

Lekcja z internetem jest wspaniałą okazją do użycia swojej znajomości języka angielskiego w praktyce nawet dla uczniów niezbyt biegłych w obsłudze komputera. Nic nie zastąpi wirtualnej podróży po krajach anglojęzycznych. Internet to potężne medium przekazywania informacji; gdy dodamy do tego jeszcze aktualność znajdujących się tam danych, każda tego typu lekcja stanie się ciekawym, pozbawionym stresu przeżyciem. Materiały do takiej lekcji można umieścić wcześniej na stronie internetowej swojej szkoły lub, jak to jest w przypadku II LO w Jaworznie, na łamach internetowej gazety, prowadzonej przez uczniów i nauczycieli (http://www.forum.iaw.pl/ - w dziale RESOURCES).

Wiele podręczników zawiera działy poświęcone nauce pisania wiadomości e-mail w języku angielskim – umiejętność nieodzowna w dzisiejszych czasach. O ile ciekawiej i bardziej naturalnie jest uczyć się tej umiejętności w pracowni komputerowej.

Coraz bardziej popularne stało się łączenie tych dwóch dziedzin – nauki języka angielskiego i technologii informacyjnej/ informatyki – w konkursach i książkach. Aby uczniów do takich konkursów należycie przygotować, trzeba nauczycielom języka angielskiego umożliwić korzystanie z pracowni informatycznych. Łączenie zajęć edukacyjnych z języka angielskiego i technologii informacyjnej zostało wykorzystane przez organizatorów konkursów przedmiotowych. Dwa z nich zasługują na szczególną uwagę. W roku szkolnym 2002/2003 odbył się I Ogólnopolski Konkurs Językowo-Informatyczny w Języku Angielskim, przeprowadzony przez WSL w Częstochowie i II LO w Rybniku. Poziom uczniów w obu dziedzinach był bardzo wysoki. Obecnie rusza już trzecia edycja konkursu Pupilpower Competition – konkursu na opracowanie strony internetowej w języku angielskim przez uczniów dla uczniów. Konkurs odbywa się pod patronatem British Council. Prace z poprzednich edycji można zobaczyć na stronie http://elt.britcoun.org.pl/ .

Stron godnych polecenia nauczycielom i uczniom jest niezliczona ilość. Warto w tym celu czytać literaturę z zakresu zastosowania technologii informacyjnej w nauczaniu języka angielskiego

Teatr

babcia_w_autobusie_ang._02.2003

Uczniowie szkół ponadgimnazjalnych spędzają obecnie w szkole bardzo dużo czasu, a spędzają ten czas w pozycji siedzącej z niewielkimi przerwami na lekcje wychowania fizycznego. Na lekcjach języka angielskiego też można wprowadzić elementy ruchu w powiązaniu ze słowem mówionym. Takie możliwości daje wkomponowanie inscenizacji teatralnych w lekcje języka angielskiego.

Znajdujące się tutaj zdjęcia pochodzą z przedstawienia teatralnego, jakie odbyło się w Przedszkolu Miejskim nr 14 w Jaworznie w ramach obchodzonego przez wychowanków tej placówki Tygodnia Kultury Brytyjskiej. Uczniowie liceum przygotowali dla swoich młodszych kolegów inscenizację On the Bus przedstawiającą zwyczaje panujące w typowym angielskim autobusie. Dzieci natomiast pokazały licealistom sceny z życia dworu i rodziny królewskiej w Wielkiej Brytanii. Zarówno dzieci, jak i młodzież licealna, przygotowywali się do tej konfrontacji w ramach prowadzonych w swoich placówkach zajęć z języka angielskiego na odpowiednich dla siebie poziomach. Spotkanie to przyniosło wiele korzyści jednej i drugiej stronie. Współpraca ta będzie kontynuowana również w przyszłości.

W trakcie nauki języka obcego uczący się bardzo często muszą zapamiętywać całe zwroty związane z różnymi sytuacjami z życia codziennego, np. telefonowanie, zakupy, posiłek w restauracji, załatwianie spraw w banku, na poczcie, w biurze turystycznym i wiele innych. Uczniowie z wielką przyjemnością przynoszą na lekcje wszelkiego typu rekwizyty, stroje i sprzęty i posiadają wspaniałą inwencję twórczą. Dialogi, które nie są zwykłą recytacją wyuczonych wcześniej zwrotów, ale z życia wziętymi scenkami – zostają w pamięci na długo. Warto zatem zaryzykować i pozwolić na trochę zamieszania na lekcji, by zainteresować swoich uczniów i sprawić im trochę radości. Od krótkich scenek droga może prowadzić do całych przedstawień dla społeczności szkolnej czy występów na przeglądach szkolnych teatrów angielskich, słowo połączone z ruchem i gestem oraz zachowaniem właściwej melodyki jest bardzo nośnym środkiem przekazu i warto się w tę formę nauczania języka obcego zaangażować.

Rysunki

W obecnych czasach coraz większa ilość uczniów czyta komiksy. Kiedyś potępiane jako „upośledzona wersja literatury – zjawisko nie warte uwagi, a już na pewno uwagi kogoś profesjonalnie i odpowiedzialnie podchodzącego do procesu dydaktycznego”. Dzisiaj komiks nie jest uważany za literaturę, ale odrębną gałąź kultury, mającą swoich sławnych przedstawicieli, jak choćby goszczący niedawno w Polsce Neil Gaiman. Fascynację komiksem można doskonale wykorzystać w swoim nauczaniu języka obcego.

Takie niewielkie „dziełka” powstają właśnie podczas lekcji (jeżeli naturalnie nauczyciel nie zakaże uczniowi rysować podczas słuchania). Wielu uczniów rysując, poprawia swoją koncentrację. Takie prace trzeba potem z uczniem omówić, „ulepszyć”, być może poprawić ich warstwę językową – i..... pomoc dydaktyczna gotowa. Przygotowane przez uczniów dla uczniów budzą żywe zainteresowanie, pomagając w ten sposób zapamiętywać trudne nieraz zagadnienia językowe.


tomek_nitka


Powyższy komiks powstał w następujący sposób: w czasie powtórki z czasowników modalnych, Tomek, uczeń klasy maturalnej, wywołany do odpowiedzi przy tablicy, miał duży problem z przypomnieniem sobie wszystkich tych czasowników, ich form zastępczych itp. Otrzymał więc ocenę niedostateczną. Dalszy ciąg lekcji poświęcony był poszerzeniu wiadomości dotyczących czasowników modalnych o ich aspekt perfect. Podczas nauczycielskiego wprowadzenia do tego złożonego problemu, opartego na ilustracjach z kolorowych czasopism, przedstawiających jakiegoś Pana Brown’a i jego przykrą historię o zgubionych kluczykach samochodowych, Tomek (jak zwykle, gdy nie był zbyt zainteresowany lekcją) zaczął kreślić swoje rysunki. Jego praca została dostrzeżona, a ponieważ w naszym liceum można poprawiać niektóre oceny niedostateczne, uczeń otrzymał szansę poprawy tej oceny w sposób, który lubi i który pozwala mu na pokazanie swoich mocnych stron. Tomek sam zaproponował ubarwienie swojej „rysunkowej historyjki” komentarzami zawierającymi Modal Verbal Group przedstawionymi na lekcji oraz własnymi motywami (motyw Superman’a), a sposób poprawy złej oceny bardzo przypadł mu do gustu. W taki oto niekonwencjonalny sposób powstała cenna (bo połączona z dowcipem) pomoc naukowa, z której mogą skorzystać teraz inni nauczyciele.
Zakończenie
Sposobów na wykorzystanie potencjału uczniów jest mnóstwo. Wystarczy tylko chcieć to robić. Jeżeli podchodzi się do swojej pracy z pasją (tak charakterystycznym przecież dla naszych wychowanków), nie zniszczy się ich zaangażowania; wręcz przeciwnie – młodzież łatwo jest „zarazić” entuzjazmem.
Skąd zatem czerpać siły, by pomimo natłoku obowiązków, niskich zarobków, nieustannych zmian i niepewności jutra nie stracić zapału? Oczywiście, że sprawa jest trudna. Polskie powiedzenie jednak „dla chcącego – nic trudnego” zawiera głęboką mądrość. Jest wiele konferencji metodycznych, prezentujących nowatorskie rozwiązania dydaktyczne i nowe metody. Są konkursy dla nauczycieli, gdzie można się zmierzyć, by wygrać cenne nagrody (nierzadko w postaci kursów doskonalących w krajach angielskiego obszaru językowego) i szereg innych możliwości. Nauczyciel mimo upływającego czasu nie może się zestarzeć i nie może przestać się uczyć.
Zarazić swoim entuzjazmem młodzież. Zachęcić uczniów słabych. Odnaleźć ukryte talenty.
Pomóc zdolnym nie zginąć w tłumie poprzez, w miarę swoich możliwości, organizowanie dla nich różnych zajęć, w tym indywidualnego toku nauczania. Niemożliwe? Odpowiedzmy sobie więc na pytanie, czy naprawdę lubimy to, co robimy.

________________

1     Ian Bowman: How to jazz up your lessons with music and songs. IATEFL Conference – Listopad 2000
2     Blueprint Video Teaching Tips. Addison Wesley Longman, 1996
3     Informacja zaczerpnięta z http://www.gugalander.art.pl/
4    Tekst oryginału: Teachers probably won’t be replaced by computers BUT teachers who don’t know computers will
probably be replaced by those who do...
zasłyszany przez dra Grzegorza Śpiewaka na jednej z konferencji COMPSIG
przy IATEFL Poland, zacytowany podczas       konferencji dla nauczycieli Virtually Yours: Multimedia in ELT Katowice
18.01.2003
5    np. Dede Teeler with Peta Gray: How to Use the Internet in ELT. Pearson Education 2000 pp. 109 - 114
6    Anna Maria Malko Easy Plays in English. WSiP Warszawa 1986
7    Piotr Krasnowolski, Kamil Śmiałkowski Komiks a sprawa angielska! The Teacher Nr6/7 (10) 2003 str.34-36
8    Anna Pławecka Kreatywność ucznia narzędziem pracy nauczyciela. The Teacher Nr 3(7) 2003, s. 30-31